Vredan spomenički kompleks tvrđava Hisar, ostaci antičkog hrama, ostaci ranohrišćanske crkve, Latinska crkva iz 14. veka kao i crkva svetog Prokopija iz 10. veka, nalazi se u starom gradskom jezgru Prokuplja.

Na mestu tzv. Latinske crkve tj Jugbogdanove crkve, ispod i ispred srednjovekovne crkve otkriveni su temelji rimskog hrama koji je, sudeći prema nalazu statue Herkula, bio posvećen upravo njemu, kao i ostaci kasnoantičke-ranohrišćanske crkve iz 5 ili 6. veka. ,, Latinska crkva je jednobrodna građevina, izgrađena u 14. veku, između 1340. i 1360. godine. Tokom 16. i 17. veka dubrovački trgovci koji su u Prokuplju imali koloniju koristili su je kao svoju crkvu. Bogosluženje je bilo na latinskom jeziku pa otuda i naziv Latinska crkva. Istraživanja u porti i crkvi Sv. Prokopija pokazala su postojanje pet hronoloških horizonata: poznosrednjovekovni, naseljavanje u 14. veku, ostaci nekropole iz 11./12. veka, ranovizantijski horizont iz 6. veka sa ostacima naselja i antički horizont 3/4. veka sa ostacima monumentalnih termi. Otkopane terme, kao jedno od najznačajnijih dostignuća rimske arhitekture bile su deo urbane strukture antičkog Hameuma. Rimske terme su u vreme gonjenja bile mesto okupljanja hrišćana i stradanja pojedinih mučenika zbog čega su kasnije bile pretvarane u crkve. Sama crkva ima tri faze gradnje: iz 9/10. veka potiču naos, dva bočna broda i priprata. Drugoj fazi iz početka XI veka pripada bazilikalni oblik crkve dobijen naknadnim ubacivanjem dva niza stubaca i dva polustupca između apside i zapadnog zida. Treća graditeljska obnova bila je između 1386. i 1395. godine. Crkva je teško stradala 1690. a obnovljena je 1734. godine. Freske potiču iz 18. i 19. veka, ikonostas je iz 1847. godine sa ikonama iz 18, 19. i 20. veka.

U Prokuplju postoje sledeće kulturne ustanove: Narodni muzej Toplice, Istorijski arhiv Toplice, Narodna biblioteka „Rade Drainac“, Dom kulture „Radivoj Uvalić—Bata“ i Galerija „Boža Ilić”. Od obrazovanih ustanova postoje četiri osnovne škole („9. oktobar”, „Nikodije Stojanović—Tatko”, „Ratko Pavlović—Ćićko” i „Milić Rakić—Mirko”), četiri srednje (Gimnazija Prokuplje, Medicinska škola „Dr Aleksa Savić“, Tehnička škola „15. maj“ i Poljoprivredna škola „Radoš Jovanović—Selja” i jedna visoka (Visoka poljoprivredno-prehrambena škola strukovnih studija).

Wikipedia